Nikotyna wykazuje zdolność uzależniania, ze względu na wpływ na wydzielanie hormonów, a zwłaszcza dopaminy. Dopamina, określana hormonem szczęścia, uczestniczy w regulacji tzw. układu nagrody, odpowiadającego za odczuwanie przyjemności. Zatem nikotyna posiada zdolność oszukiwania organizmu, stymulując przyjemne doznania w trakcie palenia papierosów i tym samym zachęcając do ponownego sięgnięcia po papierosa. Rozróżnia się cztery etapy uzależnienia od nikotyny (nikotynizmu):

1. Etap wstępny – zazwyczaj mało przyjemny, towarzyszą mu mdłości, wymioty, bóle głowy.
2. Etap ostrzegawczy – zwiększająca się tolerancja na nikotynę.
3. Etap krytyczny – z początkowymi objawami uzależnienia psychicznego i fizycznego.
4. Etap przewlekły – odczuwanie przymusu zapalenia papierosa.

Uzależnienie fizyczne to odczuwanie silnej potrzeby zażywania konkretnego środka. Towarzyszą mu liczne dokuczliwe objawy, takie jak biegunki, wymioty, drżenia mięśni. Symtomy uzależnienia fizycznego można starać się zwalczyć. Przykładowo stosując preparaty przeciwbólowe, przeciwbiegunkowe czy przeciwwymiotne. Jeżeli papierosy są palone przewlekle, to nie ma możliwości uniknięcia uzależnienia fizycznego jak i psychicznego. Uzależnienie psychiczne różni się od fizycznego tym, że nie wywołuje fizjologicznych problemów. Natomiast powoduje konieczność poszukiwania danego środka i nadużywanie go, prowadząc do rozwoju tolerancji. Zależność psychiczna jest trudniejsza do leczenia, gdyż ciężko zapobiegać niekontrolowanym zachowaniom. Tolerancja jest bardzo niekorzystnym zjawiskiem, polegającym na przyzwyczajaniu organizmu do przyjmowanej coraz większej ilości danej substancji, w konsekwencji prowadząc do ciągłego zwiększania dawki. Zwiększenie ilości nikotyny (poprzez wzrost ilości wypalanych papierosów) jest konieczne w celu odczuwania przyjemnych doznań. Tolerancja stanowi ogromne zagrożenie, ponieważ stopniowo dąży do osiągnięcia ogromnej dawki. Zaprzestanie palenia papierosów natomiast prowadzi do tzw. Zespołu Abstynencyjnego (odstawiennego). Reakcje występujące po odstawieniu nikotyny charakteryzują się:

• głodem nikotynowym, czyli silną chęcią zapalenia papierosa z współistniejącym napięciem
psychicznym, ustępującym po przyjęciu nikotyny;
• trudnościami z koncentracją, rozdrażnieniem, zniecierpliwieniem, a nawet agresją;
• wzrost dotlenienia tkanek, objawiający się zawrotami głowy;
• kaszleml, jako wynikiem rozpoczętego oczyszczania płuc;
• naprzemiennymi zaparciami i biegunkami;
• wzrostem apetytu;
• nocnymi potami i koszmarami.

Długość występowania tych symptomów zazwyczaj osiąga dwa tygodnie. Niestety często objawy odstawienia nakłaniają do powrotu do nałogu.